I.   TÜRKİYE’DE KADIN GENİTAL KANSERLERİ

DÜN­YA­DA VE TÜR­Kİ­YE’DE KAN­SER

Kan­ser hem dün­ya­da hem de ül­ke­miz­de %22’lik oran ile kar­di­yo­vas­kü­ler has­ta­lık­lar­dan son­ra ikin­ci ölüm ne­de­ni­dir. As­lın­da son yıl­la­rın ve­ri­le­ri­ne ba­kın­ca kan­se­ri bir top­lum sağ­lı­ğı prob­le­mi ola­rak gör­mek hiç de yan­lış ol­ma­ya­cak­tır. Özel­lik­le or­ta­ya çı­kı­şı­nın ön­le­ne­bil­di­ği, ta­ra­ma­lar­la ölü­mün yok edi­le­bil­di­ği ve er­ken te­da­vi­nin ya­şam ka­li­te­si­ne çok şey ka­ta­bil­di­ği kan­ser­le­ri göz önü­ne alır­sak bi­rin­cil ve ikin­cil ko­run­ma­nın öne­mi­nin bo­yu­tu an­la­şı­la­cak­tır.

2000’li yıl­la­rın ba­şın­da dün­ya­da yıl­da 6 mil­yon in­san kan­se­re ya­ka­la­nır­ken bu sa­yı önü­müz­de­ki yir­mi yıl için­de 12 mil­yo­na yak­la­şa­cak­tır. 2005 yı­lı için­de 12 mil­yon ki­şi kan­se­re ya­ka­lan­mış, 7 mil­yon in­san kan­ser ne­de­ni ile ya­şa­mı­nı yi­tir­miş, 25 mil­yon ki­şi kan­ser­le ya­şa­mak­ta­dır.¹

2030 yı­lın­da ise 24 mil­yon in­san kan­se­re ya­ka­la­na­cak­tır. 17 mil­yon in­san ay­nı yıl ya­şa­mı­nı kan­ser ne­de­niy­le yi­ti­re­cek­tir. 2030 yı­lın­da 75 mil­yon in­san kan­ser­le ya­şı­yor ola­cak­tır.¹

Or­ta­la­ma bir ba­kış­la 2030 yı­lı­na ka­dar kan­ser gö­rül­me sık­lı­ğın­da tüm dün­ya­da iki mis­li­ne ya­kın bir ar­tış ön­gö­rül­mek­te­dir. Bu ar­tı­şın %75’inin ül­ke­mi­zin de için­de bu­lun­du­ğu ge­liş­mek­te olan ve­ya ge­liş­me­miş ül­ke­ler­de or­ta­ya çı­ka­cak ol­ma­sı ve bu ağır­lı­ğı kal­dır­mak­la kar­şı kar­şı­ya ka­la­cak ül­ke­le­rin kan­se­re dün­ya­da har­ca­nan büt­çe­nin an­cak %5’ine sa­hip bu­lu­nu­yor ol­ma­sı kan­ser kon­trol prog­ram­la­rın­da kan­se­ri ön­le­me­ye ve er­ken ta­nı­ya ağır­lık ve­ril­me­si­ni zo­run­lu ha­le ge­tir­mek­te­dir.

Ül­ke­miz­de­ki kan­ser kon­trol prog­ra­mın­da si­ga­ra ve di­ğer tü­tün ürün­le­ri­nin kul­la­nı­mı­nın azal­tıl­ma­sı, sağ­lık­lı bes­len­me­nin eği­tim yo­luy­la yay­gın­laş­tı­rıl­ma­sı he­def­len­mek­te­dir.² Bi­rin­cil ko­run­ma ola­rak kan­se­rin ön­len­me­si ko­nu­su­nun ya­nın­da er­ken ta­nı ile kan­ser mor­ta­li­te­si­nin azal­tıl­ma­sı da önem­li he­def­le­ri­miz­den­dir. Öze­lik­le me­me ve ser­viks kan­se­ri­nin ta­ran­ma­sı, ulu­sal bir prog­ram çer­çe­ve­si için­de baş­la­tıl­mış ve Kan­ser Er­ken Teş­his, Ta­ra­ma ve Eği­tim Mer­kez­le­ri ile (KE­TEM’ler) 81 ile yay­gın­laş­tı­rıl­mak­ta­dır. Bu ta­ra­ma prog­ram­la­rı ya­nın­da ül­ke­miz için ay­rı bir öne­mi olan mi­de kan­se­ri ve ko­lon kan­ser­le­ri için ta­ra­ma prog­ram­la­rı da da­ha sı­nır­lı böl­ge­ler­de baş­la­tıl­mış­tır. Bu­gün ha­len Av­ru­pa ve dün­ya­nın bir­çok ül­ke­sin­de me­me ve ser­viks kan­se­ri ta­ra­ma prog­ram­la­rı için­de ele alın­mak­ta­dır. Önü­müz­de­ki yıl­lar­da ko­lo­rek­tal kan­ser­le­rin ta­ran­ma­sı da Av­ru­pa Bir­li­ği ül­ke­le­rin­de ele alı­na­cak­tır. Ba­zı ül­ke­ler­de özel kan­ser­ler de ör­ne­ğin Ja­pon­ya’da mi­de kan­se­ri gi­bi kan­ser­ler de ta­ra­ma prog­ram­la­rı için­de de­ğer­len­di­ril­mek­te­dir.

TÜR­Kİ­YE’DE KAN­SER KA­YIT­ÇI­LI­ĞI VE
VE­Rİ­LE­Rİ­N GÜ­VE­Nİ­LİR­Lİ­Ğİ

Kan­ser kon­tro­lün­de en önem­li ko­nu bir ül­ke­de kan­ser kay­dı­nın doğ­ru tu­tul­ma­sı­dır. Kan­se­rin doğ­ru is­ta­tis­tik­sel ve­ri­le­ri­ne ulaş­ma­dan han­gi kan­se­rin na­sıl bir öne­me sa­hip ol­du­ğu­nun bi­lin­me­si ve ger­çek­çi in­san kay­nak­la­rı baş­ta ol­mak üze­re stra­te­jik plan­lar ya­pıl­ma­sı müm­kün ola­ma­ya­cak­tır.

Ül­ke­miz­de ar­tık bir Dev­let po­li­ti­ka­sı ha­li­ne ge­len kan­ser kon­trol prog­ra­mın­da ana he­def­ler­den bi­ri kan­se­rin doğ­ru ve dü­zen­li kay­de­dil­me­si­dir. Kan­ser kay­dın­da da­ha ön­ce et­ki­li ol­ma­dı­ğı bi­li­nen her kan­se­ri her yer­den kay­det­me yön­te­mi ter­ke­dil­miş, ye­ni böl­ge­sel tem­sil özel­lik­le­ri­ne gö­re ka­yıt mer­kez­le­ri oluş­tu­rul­muş ve kan­ser in­si­dans­la­rın­da son bir­kaç yıl­da cid­di dü­zel­me el­de edil­miş­tir. Bu dü­zel­me­yi kar­şı­laş­tır­ma­lı bir tab­lo­da Şekil 4-1’de gö­re­bil­mek­te­yiz.

Sağ­lık Ba­kan­lı­ğı­nın 14.9.1982 ta­rih ve 5621 sa­yı­lı ge­nel­ge­siy­le kan­ser, 1593 sa­yı­lı Umu­mi Hıf­zıs­sıh­ha Ka­nu­nu­nun 57. mad­de­sin­de yer alan “bil­di­ri­mi zo­run­lu has­ta­lık­lar” kap­sa­mı­na alın­mış­tır. Bu mad­de uya­rın­ca kan­ser ta­nı­sı ko­yan res­mi ve özel bü­tün he­kim­ler bu­nu en ya­kın sağ­lık ku­ru­lu­şu­na bil­dir­mek­le yü­küm­lü­dür­ler.

Böy­le­lik­le Sağ­lık Ba­kan­lı­ğı 1983 yı­lın­dan iti­ba­ren bü­tün ül­ke ge­ne­lin­de, ta­nı­yı ko­yan he­kim­le­rin ve sağ­lık ku­ru­luş­la­rı­nın bil­di­rim­le­ri­ne da­ya­lı pa­sif yön­tem­le kan­ser ve­ri­le­ri­ni top­la­ma­ya baş­la­mış­tır. Tür­ki­ye’de­ki top­lam kan­ser in­si­dans hı­zı­nın en az yüz bin­de 150 ol­du­ğu, bu­na bağ­lı ola­rak da yıl­da 90 bin - 100 bin ye­ni kan­ser ol­gu­su gö­rü­le­ce­ği tah­min edi­lir­ken, pa­sif yön­tem­le ül­ke ge­ne­lin­den top­la­nan ol­gu sa­yı­sı yıl­da yir­mi bin­le­rin üze­ri­ne çı­ka­ma­dı. Bu sis­tem da­ha ön­ce ge­liş­miş ül­ke­ler­de de­nen­miş ve ba­şa­rı­sız ol­muş­tur. Bi­zim için de va­rı­lan nok­ta: “Top­lan­mış bin­ler­ce form, hem ni­ce­lik, hem ni­te­lik yö­nün­den ye­ter­li ol­ma­yan ve­ri yı­ğın­la­rı” ol­du ve Tür­ki­ye’de kan­ser epi­de­mi­yo­lo­ji­si ko­nu­sun­da sağ­lık­lı bil­gi el­de edi­le­me­di.

Kan­ser ka­yıt­çı­lı­ğı di­sip­li­nin­de­ki bi­lim­sel çev­re­ler, bir top­lum­da­ki kan­ser ka­yıt­çı­lı­ğı fa­ali­yet­le­ri­nin, kap­sa­nan ora­nın bu top­lu­mun sos­yo–de­mog­ra­fik özel­lik­le­ri­ni tem­sil et­me­si ko­şu­luy­la, nü­fu­sun %20’si­ni kap­sa­ma­sı­nı ye­ter­li bul­mak­ta­dır. Göz­lem­ci ve da­nış­man ola­rak Tür­ki­ye’ye ge­len ko­nu­nun uz­man­la­rı ta­ra­fın­dan da ül­ke ge­ne­lin­den pa­sif ve­ri top­lan­ma­sı (bil­di­rim) ye­ri­ne, be­lir­len­miş il­ler­de ak­tif yön­tem­le ve­ri top­la­yan nü­fus ta­ban­lı kan­ser ka­yıt mer­kez­le­ri­nin ku­rul­ma­sı öne­ril­miş­tir.

Böy­le­lik­le, ül­ke ça­pın­da ama tam­lı­ğı ve ge­çer­li­li­ği, ya­ni gü­ve­ni­lir­li­ği ol­ma­yan ve­ri top­la­mak ye­ri­ne pek çok ül­ke­de­ki gi­bi, ül­ke nü­fu­su­nu tem­sil eden dü­zey­de, coğ­ra­fi sı­nır­la­rı ve nü­fu­su be­lir­li alan­lar­da ak­tif ola­rak top­la­na­cak ve­ri­ler­le bir kan­ser ka­yıt sis­te­mi oluş­tu­rul­ma­sı uy­gun bu­lun­du ve Kan­ser­le Sa­vaş Da­ire­si 1992 yı­lın­da “Kan­ser Ka­yıt ve İn­si­dans” pro­je­si­ni baş­lat­tı. Bu pro­je so­nu­cun­da İz­mir kan­ser ka­yıt mer­ke­zi ül­ke açı­sın­dan mo­del oluş­tu­ra­cak ulus­lar ara­sı bir mer­kez ha­li­ne gel­di.

Tür­ki­ye’nin kan­ser ve­ri­le­ri top­lan­ma­sın­da pa­sif ka­yıt­çı­lık­tan ak­tif ka­yıt­çı­lı­ğa ge­çil­miş ol­du. 2000 yı­lın­da İz­mir kan­ser ka­yıt mer­ke­zi ör­nek alı­na­rak An­tal­ya, Es­ki­şe­hir, Trab­zon, Edir­ne, Sam­sun, An­ka­ra ve Er­zu­rum il­le­ri ol­mak üze­re top­lam 8 il­de ak­tif kan­ser ka­yıt­çı­lı­ğı baş­la­tıl­mış­tır (Şekil 4-2). İyi bir kan­ser ve­ri­si için he­def top­lu­mun nü­fu­su­nun %20’si­ni kan­ser ge­li­şi­mi açı­sın­dan ta­kip edil­me­li­dir. Şu an 8 il, tüm nü­fu­sun %19’unu tem­sil et­mek­te ise de, Ga­zi­an­tep ve Ma­lat­ya il­le­ri de sis­te­me 2010 yı­lın­da da­hil edi­le­cek ve böy­le­lik­le bu oran da­ha da bü­yü­ye­cek­tir. Ame­ri­ka’da­ki SE­ER sis­te­mi de da­hil ol­mak üze­re tüm ül­ke­ler­de top­lam nü­fu­sun %20’si­ni kap­sa­yan ka­yıt mer­kez­le­ri mev­cut­tur. Şu an tüm dün­ya nü­fu­su­nun da an­cak %4’ü kan­ser ka­yıt mer­kez­le­rin­ce ta­kip edi­le­bil­mek­te­dir. Ulus­la­ra­ra­sı stan­dart­la­ra gö­re bu mer­kez­ler met­ro­po­li­tan şe­hir­ler­de ol­ma­ma­lı­dır, bu ne­den­le İs­tan­bul’un ka­yıt mer­ke­zi ol­ma­ma­sı da as­lın­da olum­suz de­ğil tam ter­si ve­ri gü­ven­li­ği­ni ar­tı­ran bir du­rum­dur. Tüm mer­kez­le­re her yıl araç-ge­reç ve ulu­sal ve ulus­lar ara­sı eği­tim kap­sa­mın­da cid­di büt­çe­ler ay­rıl­mak­ta­dır. Ve dü­zen­li ola­rak bu mer­kez­le­rin ve­ri ka­li­te­le­ri hem ulu­sal hem de ulus­lar ara­sı göz­lem­ci­ler ile de­net­len­mek­te­dir. Bu se­kiz mer­kez­den 2’si (İz­mir ve An­tal­ya) 2009 yı­lın­da Dün­ya Sağ­lık Ör­gü­tü ve IARC ta­ra­fın­ca afi­li­ye edil­miş olup, Es­ki­şe­hir, Trab­zon, Edir­ne, Sam­sun ve Er­zu­rum’da 2011 yı­lın­da afi­li­ye ola­cak­tır. El­bet­te ki ka­yıt­la­rı­mız ha­len is­te­ni­len op­ti­mal dü­zey­de de­ğil­dir an­cak ye­ni ya­tı­rım­lar ile da­ha da iyi­ye gö­tü­rü­le­cek­tir. Mev­cut du­rum­da da ka­yıt­la­rı­mı­zın gü­ve­nir­li­li­ği sü­rek­li kon­trol edil­mek­te­dir ve ar­tık ye­ter­li gü­ven ara­lı­ğın­da kan­ser ve­ri­le­ri­miz var­dır.

TÜR­Kİ­YE’DE KAN­SER İN­Sİ­DANS­LA­RI

Şekil 4-3’de 2000 ile 2006 ara­sın­da ül­ke­miz­de­ki kan­ser in­si­dan­sı­nın yıl­lar içe­ri­sin­de­ki de­ği­şi­mi gö­rül­mek­te­dir. Bu gra­fik­te de gö­rü­le­ce­ği üze­re, ül­ke­miz­de en son ve­ri­le­re gö­re (2006) or­ta­la­ma kan­ser in­si­dan­sı 100,000’de 196’dır. Bu de­ğer ka­dın­lar için 158, 1/100,000; er­kek­ler­de ise 256, 4/100.000’dür.³

2000-2006 ara­sın­da­ki kan­ser in­si­dan­sı­nın ge­nel tren­di (Şekil 4-3) in­ce­len­di­ğin­de, ilk ba­kış­ta ül­ke­miz­de cid­di bir kan­ser sal­gı­nı var gi­bi gö­rü­le­bi­lir. An­cak bu hız­lı ar­tış esa­sen kan­ser ka­yıt­la­rı­mı­zın ka­li­te ve gü­ve­nir­li­lik ar­tı­şı­na pa­ra­lel­lik gös­ter­miş­tir. Özel­lik­le 2000-2004 yıl­la­rı ara­sın­da gö­rü­len ar­tı­şın esa­sen kan­ser ka­yıt­çı­lı­ğı­nın iyi­leş­ti­ril­me­si­ne bağ­lı ol­du­ğu­nu söy­le­ye­bi­li­riz.

Bu­nun­la be­ra­ber, ül­ke­miz­de kan­ser in­si­dans­la­rın­da ger­çek bir ar­tı­şın ol­du­ğu­nu da be­lirt­me­miz ge­re­kir. Özel­lik­le 2004-2006 ara­sın­da gö­rü­len ar­tı­şın ka­yıt­çı­lık­ta­ki iyi­leş­me ile be­ra­ber da­ha çok kan­ser in­si­dan­sın­da ger­çek bir ar­tı­şı gös­ter­di­ği­ni dü­şün­mek­te­yiz.

Mev­cut ar­tış hız­la­rı ile pro­jek­si­yon yap­tı­ğı­mız­da ül­ke­miz­de 2030’lu yıl­lar­da kan­ser in­si­dan­sı­mı­zın iki mis­li­ne çı­ka­rak yüz­bin­de 450’le­re ka­dar ula­şa­ca­ğı­nı tah­min et­mek­te­yiz. An­cak 2006 ve­ri­le­ri için pro­jek­si­yo­nu­muz 170’ler­de iken, yu­kar­da da ifa­de et­ti­ği­miz gi­bi ne ya­zık ki ger­çek in­si­dan­sı­mız 196’lar da çık­mış­tır. 2030’lı yıl­lar­da da kar­şı­la­şa­ca­ğı­mız kan­ser in­si­dan­sı bek­len­ti­le­ri­mi­zin çok da­ha üze­rin­de ola­bi­lir. Bu ne­den­le, ül­ke­miz­de de ön­gö­rü­len kan­ser in­si­dan­sın­da­ki ar­tı­şın önü­ne ge­çe­bil­mek için, mut­la­ka ön­le­yi­ci ted­bir­ler ile ha­re­ke­te geç­me­li­yiz.

Şekil 4-4’de ise ka­dın ve er­kek­ler­de en sık gö­rü­len ilk 10 kan­ser gö­rül­mek­te­dir. Er­kek­ler­de en sık gö­rü­len kan­ser ak­ci­ğer kan­ser­le­ri iken, ka­dın­lar­da ise me­me kan­ser­le­ri­dir. Tür­ki­ye di­ğer Av­ru­pa Bir­li­ği ül­ke­le­ri ile kı­yas­lan­dı­ğın­da ge­nel kan­ser in­si­dan­sı­mız açı­sın­dan şans­lı sa­yı­la­bi­li­riz çün­kü ha­len pek çok ül­ke­ye gö­re kan­ser in­si­dan­sı­mız da­ha dü­şük­tür. An­cak ta­biki bu­ra­da in­si­dan­sı­mı­zın yıl­lar içe­ri­sin­de ar­tış tren­di­nin de­vam et­ti­ği­ni vur­gu­la­ma­mız ge­re­kir. Tür­ki­ye için esas fark ak­ci­ğer kan­se­ri in­si­dan­sın­da­dır. AB ül­ke­le­ri ara­sın­da en faz­la si­ga­ra kul­la­nı­mı­nın ol­du­ğu ül­ke­miz­de bu ger­çe­ğe pa­ra­lel ola­rak AB ül­ke­le­ri­ne na­za­ran da­ha sık oran­da ak­ci­ğer kan­ser­le­ri gö­rül­mek­te­dir.⁴

TÜR­Kİ­YE’DE KA­DIN KAN­SER­LE­Rİ

Tür­ki­ye’de en sık gö­rü­len ka­dın kan­se­ri me­me kan­ser­le­ri­dir. An­cak, ka­dın­la­rı­mız­da gö­rü­len me­me kan­se­ri in­si­dans­la­rı Ba­tı­lı ül­ke­le­re gö­re ha­len da­ha dü­şük dü­zey­ler­de­dir.⁴ Bu­nun dı­şın­da en­do­met­ri­um, over ve ser­viks kan­ser­le­ri de yıl­lar­dır hep en sık gö­rü­len ilk on kan­ser ara­sın­da­dır. Ge­nel ve alt grup pek çok kan­ser in­si­dan­sı yıl­lar içe­ri­sin­de hız­la bir ar­tış gös­ter­miş­se de, bu ge­ni­tal ve­ya ji­ne­ko­lo­jik on­ko­lo­ji kan­ser­le­ri için ge­çer­li de­ğil­dir (Tablo 4-1). Ör­ne­ğin me­me kan­ser­le­ri yıl­lar içe­ri­sin­de in­si­dan­sı ar­tar­ken ay­nı ar­tış di­ğer ji­ne­ko­lo­jik kan­ser­ler­de gö­rül­me­mek­te­dir (Şekil 4-5A,B). Bu kan­ser­ler yıl­lar­dır ben­zer in­si­dans­lar­da sey­ret­mek­te­dir. Bu kap­sam­da, Sağ­lık Ba­kan­lı­ğı ve­ri­le­rin­de­ki dü­zel­me ile be­ra­ber di­ğer baş­ka kan­ser­le­rin in­si­dans­la­rın­da ar­tış ol­sa da, ge­ni­tal kan­ser­le­rin in­si­dans­la­rı­nın ay­nı se­vi­ye­ler­de sey­ret­me­si bu ko­nu­da ve­ri­le­ri­mi­zin de yıl­lar­dır doğ­ru bil­gi­yi ver­di­ği­ni gös­ter­mek­te­dir.

Ser­vi­kal kan­ser in­si­dan­sı (4,8/100,000) ve­ri­le­ri­mi­zi ba­zı araş­tır­ma­lar ile de kı­yas­la­ya­bi­li­riz. Ül­ke­mi­zin en önem­li ji­ne­ko­lo­jik on­ko­lo­ji mer­kez­le­ri­nin ka­tı­lı­mı ile ya­pı­lan Tür­ki­ye Ser­vi­kal Kan­ser ve Si­to­lo­ji Araş­tır­ma Gru­bu­nun ana­li­zin­de 140,000 sme­ar in­ce­len­miş ve %0,06 ora­nın­da kan­se­re rast­lan­mış­tır.⁵ Bu ta­biî ki bi­zim ve­ri­le­ri­mi­ze gö­re da­ha yük­sek bir de­ğer ol­sa da (60/100,000), in­ce­le­nen po­pu­las­yo­nun ço­ğun­luk­la ji­ne­ko­lo­jik on­ko­lo­ji mer­kez­le­rin­den ve üni­ver­si­te­ler­den top­lan­ma­sı ne­de­ni ile fark­lı ve yük­sek bu­lun­du­ğu dü­şü­nül­mek­te­dir. Ni­te­kim, araş­tır­ma­nın yü­rü­tül­dü­ğü Baş­kent Üni­vers­te­si’nde ya­pı­lan bir HPV pre­ve­lans ça­lış­ma­sın­da da, ül­ke­mi­zin pek çok mer­ke­zin­de %4-6 ora­nın­da bu­lu­nan HPV pre­ve­lan­sı, bu mer­ke­zin ça­lış­ma­sın­da %20 ola­rak bu­lun­muş­tur.⁶ Ta­bi­ki bu bul­gu­lar bu mer­ke­zin re­fe­rans has­ta­ne­si ola­rak ça­lış­ma­sı­na ve da­ha çok re­fe­re has­ta­la­rın ça­lış­ma gru­bu­na da­hil edil­miş ol­ma­sı­na ve ge­nel po­pu­las­yon­dan çok üni­ver­si­te kli­ni­ği­ne baş­vu­ran sos­yo-eko­no­mik dü­zey­le­ri ge­nel top­lum­dan da­ha fark­lı olan bir has­ta gru­bu­nun ça­lış­ma­ya da­hil edil­miş ol­ma­sı­na bağ­lı­dır.

Öte yan­dan, Ha­cet­te­pe Üni­ver­si­te­sin’de ya­pı­lan ve po­lik­li­ni­ğe baş­vu­ran 65 yaş al­tı se­çil­me­miş has­ta po­pu­las­yo­nun­da HPV pre­ve­lan­sı %4.0 ora­nın­da bu­lu­nur­ken, in­ce­le­nen 1032 sme­ar’de hiç­bir kan­se­re rast­lan­ma­mış­tır.⁷ Hal­dun Umu­dum ve ark. ta­ra­fın­ca top­la­nan 180.000 sme­ar­de de %4-5 ora­nın­da pre­in­va­si­ve lez­yon sap­ta­nır­ken hiç­bir kan­ser ol­gu­su­na rast­lan­ma­mış­tır.⁸ Et­lik Do­ğu­me­vi’nin AB pro­je­si kap­sa­mın­da Sağ­lık Ba­kan­lı­ğı ile be­ra­ber yü­rüt­tü­ğü Şan­lı­ur­fa ça­lış­ma­sın­da da 9079 sme­ar de­ğer­len­di­ril­miş ve sa­de­ce bir has­ta­da kan­se­re rast­lan­mış­tır.⁹ KE­TEM’ler­de (Kan­ser Er­ken Teş­his, Ta­ra­ma ve Eği­tim Mer­kez­le­ri) 2009 yı­lın­da 30-69 yaş ara­sın­da 137171 sme­ar alın­mış ve sa­de­ce 35 ta­ne ser­vi­kal kan­ser tes­pit edil­miş­tir (35/137171=25,5/100,000). Tüm bu ve­ri­ler Tür­ki­ye’de nor­mal po­pu­las­yon­da ser­vi­kal kan­se­rin ne ka­dar na­dir gö­rül­dü­ğü­nü gös­ter­mek­te­dir. Bu ve­ri­ler ta­biî ki sme­ar ve­ri­le­ri olup, ni­hai bir so­nu­ca ulaş­tı­ra­ma­sa da en azın­dan ge­nel kap­sam­da ser­vi­kal kan­se­rin de ne ka­dar na­dir gö­rül­dü­ğü­nü vur­gu­la­mak­ta ve Sağ­lık Ba­kan­lı­ğı ve­ri­le­ri­ni des­tek­le­mek­te­dir.

İlk on­da gö­rü­len kan­ser­le­ri­mi­zi in­ce­le­di­ği­miz­de ül­ke­mi­zin Ba­tı­lı ül­ke­ler gi­bi ol­du­ğu­nu söy­le­ye­bi­li­riz. Ya­ni en sık gö­rü­len ji­ne­ko­lo­jik kan­ser­ler en­do­met­ri­um ve over kan­ser­le­ri­dir ve ser­viks kan­se­ri ge­liş­mek­te olan ül­ke­le­rin ter­si­ne çok da­ha ge­ri­de­dir. Ta­biî ki biz­de­ki bu dü­şük in­si­dans Ba­tı­lı ge­liş­miş ül­ke­ler­de­ki gi­bi top­lum ta­ban­lı ve en az %70 kap­sa­ma ora­nı­na sa­hip bir ta­ra­ma prog­ra­mı­na bağ­lı de­ğil­dir. An­cak he­nüz net ola­rak bi­le­me­di­ği­miz ba­zı fak­tör­le­re bağ­lı ola­rak ser­viks kan­se­ri­nin dü­şük in­si­dans­lar da gö­rül­dü­ğü­nü dü­şün­mek­te­yiz. Tek eş­li­lik, sos­yo-kül­tü­rel ya­pı­mız ve sün­ne­tin HPV bu­la­şı­mı­nı po­tan­si­yel ola­rak ön­le­me­si ül­ke­miz­de­ki bu dü­şük in­si­dans­tan so­rum­lu ola­bi­lir.

Ge­ni­tal kan­ser­le­rin in­si­dan­sı açı­sın­dan özel­lik­le ser­vi­kal kan­ser kap­sa­mın­da ül­ke­miz dü­şük risk­li bir böl­ge­dir. Ba­tı­lı pek çok ül­ke­ye gö­re in­si­dans de­ğer­le­ri­miz da­ha dü­şük­tür. An­cak yi­ne de bu­nun ge­le­cek­te de böy­le ola­ca­ğı­nı söy­le­me­miz müm­kün de­ğil­dir. Özel­lik­le genç ne­sil­de de­ği­şen cin­sel dav­ra­nış­la­ra pa­ra­lel ola­rak, HPV pre­ve­lan­sı ile be­ra­ber ge­ni­tal kan­ser yü­kü­nün de de­ği­şe­ce­ği ve ar­tış gös­te­re­ce­ği­ni dü­şün­mek­te­yiz. Ay­rı­ca, in­si­dans dü­şük de ol­sa ne ya­zık ki er­ken ev­re­ler­de ya­ka­la­ma ora­nı­mız dü­şük­tür. Ser­vi­kal kan­ser yıl­lık 1700 adet ye­ni teş­his ola­rak he­sap­lan­sa da, ne ya­zık ki bu ol­gu­la­rın %90’ın­dan faz­la­sı Ev­re IB ve üze­rin­de­dir. Bu ne­den­le, az da gö­rü­lü­yor ol­sa, Sağ­lık Ba­kan­lı­ğı ola­rak ser­vi­kal kan­ser­le­rin ta­ran­ma­sı­nı öner­mek­te­yiz.

Coğ­ra­fi da­ğı­lım ola­rak ge­ni­tal kan­ser­ler ül­ke ge­ne­lin­de ol­duk­ça ho­mo­jen bir da­ğı­lım gös­ter­mek­te­dir. Sa­de­ce en­düs­tri­leş­miş böl­ge­le­ri­miz­de, özel­lik­le Mar­ma­ra kı­yı­la­rın­da en­do­met­ri­um ve over kan­ser­le­ri­nin in­si­dans­la­rı­nı da­ha yük­sek gör­mek­te­yiz. Tüm kan­ser­ler­de ol­du­ğu gi­bi, ji­ne­ko­lo­jik kan­ser­ler­de de or­ta­la­ma gö­rül­me ya­şı, di­ğer ül­ke­le­re gö­re da­ha dü­şük­tür. Ge­ni­tal kan­ser­le­rin ya­şa bağ­lı in­si­dans­la­rı­nı Şekil 4-6’da bu­la­bi­lir­si­niz.

Sağlık bakanlığı Halk sağlığı kurumu bünyesineki kanser savaş dairesi 2009 yılında Türkiyedeki kanser kayıtçılığına bağlı olarak elde edilen verileri güncellemiştir buna bağlı olarak elde edilen rakamlar ve veriler aşağıda özetlenmiştir.

Şekil . 2004-2009 Yılları Yaşa Standardize Kanser Hızlar

Kadınlarda En Sık Görülen İlk 10 Kanserin Yaşa Göre Standardize Edilmiş

Hızlarının Dağılımları (Birleşik Veri Tabanı, 2009) (Dünya Standart Nüfusu, 100.000 Kişide)

Şekil

Tüm Yaş Gruplarındaki Kadınlarda En Sık Görülen Bazı Kanserlerin Bu Grup İçindeki Yüzde Dağılımları (Birleşik Veri Tabanı, 2009

Şekil 25-49 Yaş Gruplarındaki Kadınlarda En Sık Görülen Bazı Kanserlerin Bu Grup İçindeki Yüzde Dağılımları (Birleşik Veri Tabanı, 2009)

Şekil 50-69 Yaş Gruplarındaki Kadınlarda En Sık Görülen Bazı Kanserlerin Bu Grup İçindeki Yüzde Dağılımları (Birleşik Veri Tabanı, 2009)

Şekil  70 Ve Üzeri Yaş Gruplarındaki Kadınlarda En Sık Görülen Bazı Kanserlerin Bu Grup İçindeki Yüzde Dağılımları (Birleşik Veri Tabanı, 2009)

Şekil Serviks Kanserinin Yaşa Özel Hızlarının Dağılımı (Birleşik Veri Tabanı, 2009)

Şekil Servikal Kanser Evrelerinin Yüzde Dağılımları (Birleşik Veri Tabanı, 2009

Şekil  Uterus Korpusu Kanser Evrelerinin Yüzde Dağılımları (Birleşik Veri Tabanı, 2009)

Not. Şekil ve tablolar www.kanser.gov.tr ‘deki 2009 kanser raporu adlı kitapçıkdan Kanser Savaş Dairesi Başkanlığının izni ile alınmıştır.